Enka: Co to jest? Tajemnice japońskiej muzyki i amerykańskiego przemysłu

Słowo Enka może wywoływać różne skojarzenia, w zależności od kontekstu. Najczęściej, termin ten odnosi się do gatunku muzycznego w Japonii, ale warto wiedzieć, że „Enka” to również nazwa amerykańskiej firmy, która odegrała znaczącą rolę w przemyśle włókienniczym. W tym artykule przyjrzymy się bliżej obu znaczeniom tego słowa, odkrywając tajemnice zarówno japońskiej muzyki enka, jak i historii American Enka Company.

Enka: Tradycyjny gatunek muzyczny z Japonii

Enka (演歌) to gatunek muzyki japońskiej, który jest często uważany za najbardziej japoński w stylu. Charakteryzuje się on melancholijnymi melodiami, emocjonalnymi tekstami i specyficznym stylem wokalnym. Współczesna enka, choć czerpie z tradycji, jest stosunkowo nową formą muzyczną, która wykształciła się po II wojnie światowej, czerpiąc inspirację z muzyki ryūkōka popularnej w latach przedwojennych.

Pochodzenie nazwy i historia gatunku

Początkowo termin „enka” odnosił się do pieśni politycznych, które były rozpowszechniane przez działaczy opozycyjnych podczas Ruchu na rzecz Wolności i Praw Ludu w okresie Meiji (1868–1912). Te „pieśni przemówienia” (演説の歌 - „enzetsu no uta”) były sposobem na obejście rządowych ograniczeń dotyczących wolności słowa i wyrażania sprzeciwu politycznego. Z czasem jednak znaczenie terminu ewoluowało.

W okresie Taishō (1912–26) uliczni śpiewacy enka-shi zaczęli używać skrzypiec, co dało początek „enka skrzypcowej”. W latach 20. i 30. XX wieku, wytwórnie płytowe zaczęły promować gatunek ryūkōka, który na pewien czas zdominował scenę muzyczną, wypierając enka-shi. Jednak po II wojnie światowej, w latach 50. i 60. XX wieku, enka odrodziła się w nowej, współczesnej formie, stając się jednym z najważniejszych gatunków muzyki japońskiej.

Charakterystyka muzyki Enka

Enka łączy w sobie elementy tradycyjnej muzyki japońskiej z zachodnimi harmoniami. Melodie enka są oparte na skalach pentatonicznych i często wykazują podobieństwo do bluesa. W instrumentarium enka można usłyszeć zarówno tradycyjne japońskie instrumenty, takie jak shakuhachi i shamisen, jak i instrumenty zachodnie, w tym syntezatory i gitary elektryczne.

Charakterystyczną cechą śpiewu enka jest technika kobushi, rodzaj melizmatu, w którym jedna sylaba tekstu jest śpiewana na kilku różnych dźwiękach. Kobushi wyróżnia się nieregularnymi fluktuacjami wysokości głosu w obrębie jednego stopnia skali, w przeciwieństwie do regularnego vibrato. Teksty piosenek enka często poruszają tematy miłości, straty, samotności, trudów życia i wytrwałości w obliczu przeciwności losu, a nawet śmierci.

Znani wykonawcy muzyki Enka

W historii enka zapisało się wiele wybitnych artystów. Za „królową enka” i „królową ery Shōwa” uznawana jest Hibari Misora, której kariera trwała przez dziesięciolecia. Innymi ważnymi postaciami gatunku są m.in. Hideo Murata, Keiko Fuji, Saburō Kitajima, Harumi Miyako, Shinichi Mori, Takashi Hosokawa i wielu innych. W nowszych czasach popularność zdobył Kiyoshi Hikawa, który przyczynił się do wzrostu zainteresowania enka wśród młodszej publiczności.

Enka dzisiaj

Choć w latach 80. i 90. XX wieku popularność enka nieco spadła, gatunek ten nadal ma wielu wiernych fanów w Japonii. Enka jest obecna w programach telewizyjnych, restauracjach, barach karaoke i kawiarniach. Współczesna enka ewoluuje, łącząc tradycyjne elementy z nowymi brzmieniami i wpływami z innych gatunków muzycznych, takich jak pop czy rock. Przykładem hybrydyzacji enka z innymi gatunkami jest piosenka „Asia no Kaizoku” Fuyumi Sakamoto, łącząca enka z muzyką rockową.

American Enka Company: Włókienniczy gigant z Północnej Karoliny

American Enka Company to amerykańska firma, która została założona w 1928 roku w pobliżu Asheville w Północnej Karolinie przez holenderskie przedsiębiorstwo Nederlandse Kunstzijdefabriek (Holenderska Fabryka Jedwabiu Sztucznego). Nazwa „Enka” pochodzi od holenderskiego wymówienia inicjałów N-K (Nederlandse Kunstzijdefabriek).

Początki i rozwój firmy

Firma macierzysta, Nederlandse Kunstzijdefabriek, została założona w Holandii przez Jacquesa Coenraada Hartogsa krótko przed I wojną światową. W 1928 roku, po fuzjach z innymi firmami, stała się „gigantycznym międzynarodowym kombinatem tekstylnym”. Ekspansja na rynek amerykański była logicznym krokiem w rozwoju firmy. W początkowym okresie działalności, American Enka Company produkowała głównie rayon, sztuczne włókno celulozowe, które w tamtych czasach zyskiwało na popularności.

W pierwszych latach działalności, holenderscy technicy i pracownicy nadzorowali budowę fabryki i szkolili amerykańskich robotników w zakresie produkcji rayonu. Szybko okazało się, że firma odnosi sukces, a już po dwóch latach fabryka mogła być prowadzona przez Amerykanów. American Enka stała się amerykańską firmą, zatrudniającą amerykańskich pracowników, choć Holendrzy zachowali większościowy pakiet akcji.

Wpływ na gospodarkę i przemysł

American Enka Company szybko rozwinęła się i stała się ważnym pracodawcą w regionie Asheville. W 1933 roku fabryka zatrudniała już 2500 pracowników, pracujących 40 godzin tygodniowo, w czasach Wielkiego Kryzysu. Działalność Enka przyczyniła się również do rozwoju innych gałęzi przemysłu. Fabryka potrzebowała ogromnych ilości węgla, który był dostarczany z kopalń w Kentucky, Wirginii Zachodniej i Wirginii. Surowce do produkcji rayonu, takie jak kaprolaktam, pulpa drzewna, kwas siarkowy, soda kaustyczna i dwusiarczek węgla, pochodziły z Tennessee, Alabamy i Georgii. Rozwój Enka pozytywnie wpłynął na działalność Southern Railway i przemysłu kolejowego.

W latach 30. XX wieku, Enka zaczęła produkować wysokowytrzymałe włókno rayonowe do opon samochodowych, co wymagało produkcji na dużą skalę. W czasie II wojny światowej, firma rozbudowała swoje fabryki, aby produkować włókno do spadochronów dla wojsk alianckich. Po wojnie, Enka kontynuowała badania i rozwój, poszerzając gamę produkowanych włókien syntetycznych.

Przejęcia i dziedzictwo

W latach 80. XX wieku, American Enka Company, podobnie jak wiele amerykańskich firm, zaczęła odczuwać presję ze strony importu z Azji. Pod koniec 1985 roku, Enka została przejęta przez Badische Corporation, a jej działalność w zakresie włókien została połączona z działalnością Badische, tworząc BASF Corporation Fibers Division. W latach 90. XX wieku, część działalności BASF została odkupiona przez AkzoNobel i przemianowana na AkzoNobel Nonwovens. Po kolejnych przejęciach i reorganizacjach, część dawnej American Enka Company, produkująca włókniny, obecnie działa jako Colbond, należąca do brytyjskiej grupy Low & Bonar. Produkcja włókien w Asheville została wygaszona w 2008 roku.

Podsumowanie i porównanie

Jak widzimy, termin „Enka” ma dwa zupełnie różne, choć fascynujące znaczenia. Z jednej strony, enka to gatunek muzyczny, który jest ważnym elementem japońskiej kultury i tradycji. Z drugiej strony, American Enka Company była znaczącą firmą przemysłową, która odegrała ważną rolę w rozwoju przemysłu włókienniczego w Stanach Zjednoczonych. Choć na pierwszy rzut oka te dwa znaczenia nie mają ze sobą wiele wspólnego, oba świadczą o bogactwie i różnorodności świata, w którym żyjemy.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Co to jest muzyka Enka?

Enka to japoński gatunek muzyczny, charakteryzujący się melancholijnymi melodiami, emocjonalnymi tekstami i specyficznym stylem wokalnym. Jest uważany za tradycyjny japoński gatunek muzyczny, choć w nowoczesnej formie powstał po II wojnie światowej.

Skąd pochodzi nazwa gatunku Enka?

Nazwa Enka pierwotnie odnosiła się do politycznych pieśni protestacyjnych w Japonii w okresie Meiji. Z czasem znaczenie terminu ewoluowało i zaczęło oznaczać współczesny gatunek muzyczny.

Czym charakteryzuje się styl śpiewania Enka?

Charakterystyczną cechą śpiewu enka jest technika kobushi, rodzaj melizmatu, polegający na nieregularnych fluktuacjach wysokości głosu w obrębie jednej sylaby.

Co produkowała American Enka Company?

American Enka Company produkowała głównie rayon (sztuczne włókno celulozowe), a także inne włókna syntetyczne, w tym wysokowytrzymałe włókno rayonowe do opon i spadochronów.

Czy American Enka Company nadal istnieje?

Część dawnej American Enka Company, produkująca włókniny, działa obecnie jako Colbond, należąca do grupy Low & Bonar. Produkcja włókien w Asheville została wygaszona w 2008 roku.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Enka: Co to jest? Tajemnice japońskiej muzyki i amerykańskiego przemysłu, możesz odwiedzić kategorię HVAC.