Warunki w polskich więzieniach: ciepło, toalety, higiena

Warunki panujące w zakładach karnych to temat, który rzadko przebija się do publicznej świadomości. Często wyobrażamy sobie surowe realia więziennego życia, ale niewiele wiemy o podstawowych aspektach, takich jak dostęp do ciepła zimą, higieny czy wyposażenia sanitariatów. Niniejszy artykuł ma na celu przybliżenie, jak wyglądają te kwestie w polskich więzieniach, bazując na dostępnych informacjach i analizach.

Czy w więzieniach jest zimno? Kwestia ogrzewania

Ekstremalne temperatury, zarówno upały latem, jak i mrozy zimą, są szczególnie dotkliwe w miejscach odosobnienia. Badania Prison Journalism Project, w których głos zabrali więźniowie z 17 stanów, potwierdzają, że zimowa aura za kratami to realny problem. Niestety, tekst źródłowy nie precyzuje, jak wygląda sytuacja z ogrzewaniem w polskich więzieniach, wspomina jedynie o budynkach projektowanych bez chłodzenia i z ograniczonym ogrzewaniem. Można jednak przypuszczać, że podobnie jak w wielu starszych budynkach użyteczności publicznej, systemy grzewcze mogą być przestarzałe lub niewystarczające, szczególnie w okresach silnych mrozów. Brak szczegółowych informacji w tekście źródłowym uniemożliwia jednak dogłębne przeanalizowanie tego aspektu.

Toalety w celach więziennych – ewolucja standardów

Kwestia dostępu do toalety w celi to podstawowy element godnych warunków bytowych. Historia wyposażenia sanitariatów w polskich więzieniach jest długa i pełna zmian. Przykładem może być Zakład Karny w Rawiczu, funkcjonujący od 1819 roku, który na przestrzeni lat przechodził transformacje, począwszy od więzienia politycznego, przez czasy stalinowskie, aż po współczesność. Zmiany dotyczyły również wyposażenia toalet.

W latach 80. XX wieku w celach dostępna była jedynie zimna woda. Co więcej, do 2012 roku aż 9 tysięcy cel (z około 22 tysięcy) było pozbawionych dostępu do ciepłej wody. Dopiero zmiany w standardach, choć powolne, przyniosły poprawę.

Początek lat 90. XX wieku przyniósł wprowadzenie papieru toaletowego – 1 rolka na miesiąc. Wcześniej więźniowie zmuszeni byli korzystać z gazet, co nawet wpływało na regulaminowe kontrole bibliotek więziennych, sprawdzających kompletność stron w oddawanych książkach! Dopiero w 2014 roku ilość papieru toaletowego wzrosła do 2 rolek miesięcznie, co i tak, zdaniem osadzonych, jest ilością niewystarczającą.

Minimalna powierzchnia celi więziennej to kolejna istotna kwestia. Artykuł 110 § 2 Kodeksu Karnego Wykonawczego z 1997 roku ustalił normę 3 m² na osobę, co jest jedną z najniższych norm w Europie. Dla porównania, w Norwegii, Irlandii czy Holandii norma ta wynosi 10 m². W Polsce, dopiero w 2014 roku udało się zlikwidować problem przeludnienia, ale zabudowa kącików sanitarnych nie nadążała za tempem zmian. Wielokrotnie toaletę od reszty celi oddzielała jedynie zasłonka. Szacuje się, że mniej niż połowa cel posiadała lepsze rozwiązanie niż materiałowa przegroda.

Dramatycznie niska była liczba cel z prysznicami – zaledwie 509 na 22 tysiące cel! To pokazuje, jak trudne warunki panowały w polskich więzieniach jeszcze niedawno.

Współczesna higiena więzienna i wyposażenie łazienek

Na koniec 2018 roku w Polsce funkcjonowało 81 zakładów karnych i 39 aresztów śledczych, mogących pomieścić ponad 80 tysięcy osób. Zaludnienie, choć nadal wysokie, uległo poprawie. Minimalna powierzchnia celi na skazanego to 3 m², ale w wyjątkowych sytuacjach dopuszczalne jest umieszczenie więźnia w celi poniżej 2 m², gdzie toaleta powinna być standardem. Niestety, problemem pozostaje brak pełnej zabudowy kącików sanitarnych i indywidualnych stanowisk prysznicowych w łaźniach, co narusza wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 2015 roku.

Rzecznik Praw Obywatelskich w 2018 roku przeprowadził kontrolę, która wykazała, że nadal 666 kącików sanitarnych nie miało pełnej zabudowy, a w 78 łaźniach brakowało indywidualnych pryszniców. Krytykowane jest również umieszczanie umywalek poza kącikiem sanitarnym, bez osłony od reszty celi, co narusza intymność.

Bezpieczna toaleta w więzieniu – wyzwanie projektowe

Artykuł 110 § 4 Kodeksu Karnego Wykonawczego zwraca uwagę na bezpieczeństwo w celach, w tym konieczność zapobiegania samoagresji i przestępstwom. To wpływa na dobór armatury łazienkowej, która nie może stanowić zagrożenia dla osadzonych i personelu.

Raport Najwyższej Izby Kontroli z 2019 roku ujawnia, że liczba samobójstw w więzieniach przekracza 20 rocznie, a prób samobójczych jest ponad 150. Liczba napaści na funkcjonariuszy również rośnie. Dlatego wandaloodporne wyposażenie toalet więziennych to nie tylko kwestia komfortu, ale przede wszystkim bezpieczeństwa.

Więźniowie wykazują się dużą kreatywnością w tworzeniu broni z dostępnych przedmiotów, w tym elementów wyposażenia toalet. Wymienione przykłady, takie jak kastet z drutu i zasłonki, bat z kija i żyletek, czy nawet shotgun z metalowych nóżek łóżka, pokazują skalę problemu. Ukrywanie broni w kolankach hydraulicznych, szczelinach czy odpływach to kolejne wyzwanie dla służb więziennych.

Rozwiązaniem są monolityczne stalowe akcesoria do więziennych toalet, zaprojektowane tak, aby minimalizować ryzyko dewastacji i wykorzystania do niebezpiecznych celów. Firmy specjalizujące się w wyposażeniu więzień, we współpracy z byłymi osadzonymi, projektują wandaloodporne kolekcje, eliminujące potencjalne zagrożenia.

Przykładem mogą być wieszaki łazienkowe z automatyczną zapadnią, które uniemożliwiają powieszenie się. Takie innowacyjne rozwiązania, choć wciąż niewystarczające, stanowią krok w stronę poprawy bezpieczeństwa.

Porządek dnia i higiena osobista w zakładzie karnym

Porządek dnia w więzieniu jest ściśle regulowany przez dyrektora zakładu karnego. Każda cela powinna być wyposażona w regulamin. Cisza nocna trwa zazwyczaj od 22:00 do 6:00. Do obowiązkowych czynności każdego dnia należą:

• Apele więzienne (poranny i wieczorny)
• Praca (jeśli dotyczy)
• Nauka i zajęcia kulturalno-oświatowe, sportowe
• Spożywanie posiłków
• Spacery
• Kąpiele
• Korzystanie z kaplicy (dla chętnych)
• Spotkania z dyrekcją i lekarzami
• Widzenia
• Korzystanie z telefonów
• Odbieranie korespondencji i paczek

Podczas apeli sprawdzana jest obecność osadzonych, którzy muszą być kompletnie ubrani. Każdy więzień ma obowiązek dbać o czystość ubrań i miejsca do spania. Służba więzienna zapewnia przybory toaletowe i środki czystości.

Kąpiel, czyli prysznic, powinna być możliwa codziennie, a minimum dwa razy w tygodniu, przez co najmniej 10 minut (czas wypływu wody minimum 6 minut). Więźniowie otrzymują odzież i pościel, która jest regularnie zmieniana. Mają również możliwość strzyżenia co najmniej raz w miesiącu.

Wyżywienie i przedmioty osobiste w celi

Wyżywienie w więzieniu musi uwzględniać wiek, zdrowie, kondycję fizyczną, religię i rodzaj pracy osadzonych. Obowiązują normy żywieniowe dotyczące kaloryczności posiłków. Więźniowie otrzymują trzy posiłki dziennie i mają stały dostęp do wody pitnej. Choć menu nie jest wybieralne, uwzględniane są alergie i nietolerancje pokarmowe.

Więźniowie mogą dokonywać zakupów artykułów żywnościowych i tytoniowych (minimum 3 razy w miesiącu) oraz otrzymywać paczki żywnościowe raz w miesiącu. Dyrektor zakładu karnego może przyznać zapomogę osobom bez środków finansowych.

W celach więźniowie mogą posiadać m.in.: dokumentację prawną, napoje, artykuły żywnościowe, przedmioty kultu religijnego, książki, prasę, listy, fotografie, notatki, plastikowe sztućce (w zakładach karnych typu półotwartego i otwartego) i wyroby tytoniowe. Dyrektor może zezwolić na posiadanie sprzętu audiowizualnego, komputerowego i innych przedmiotów, jeśli nie naruszają one porządku i bezpieczeństwa.

Podsumowanie

Warunki w polskich więzieniach, choć stopniowo ulegają poprawie, nadal stanowią wyzwanie. Kwestie ogrzewania, dostępu do toalet z zachowaniem intymności, higieny i bezpieczeństwa są kluczowe dla godnego odbywania kary pozbawienia wolności. Wprowadzanie wandaloodpornych rozwiązań i dbałość o podstawowe potrzeby osadzonych to istotne kroki w kierunku humanizacji więziennictwa.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy w więzieniach jest ciepło zimą?

Tekst źródłowy nie daje jednoznacznej odpowiedzi na temat ogrzewania w polskich więzieniach. Wspomina o ograniczonym ogrzewaniu i problemach z ekstremalnymi temperaturami. Można przypuszczać, że standardy ogrzewania mogą być niewystarczające, szczególnie w starszych obiektach.

Czy w każdej celi jest toaleta?

Zgodnie z informacjami, w celach o powierzchni mniejszej niż 2 m² toaleta powinna być standardem. Jednak problemem pozostaje brak pełnej zabudowy kącików sanitarnych w wielu celach, co narusza intymność osadzonych.

Jak często więźniowie mogą brać prysznic?

Prysznic powinien być dostępny codziennie, a minimum dwa razy w tygodniu, przez co najmniej 10 minut.

Co więźniowie mogą mieć w celach?

W celach można posiadać m.in. dokumentację prawną, żywność, przedmioty kultu religijnego, książki, prasę, listy, notatki, plastikowe sztućce (w określonych typach zakładów) i wyroby tytoniowe. Za zgodą dyrektora, możliwe jest posiadanie sprzętu audiowizualnego i innych przedmiotów.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Warunki w polskich więzieniach: ciepło, toalety, higiena, możesz odwiedzić kategorię HVAC.