30/10/2017
Alhambra, perła Granady, jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych i cenionych skarbów kulturalnych i architektonicznych Hiszpanii. Ten wyjątkowy kompleks pałacowy, będący rzadkim przykładem architektury islamskiej w Europie Zachodniej, kryje w sobie fascynującą historię podbojów, konfliktów i kooperacji między różnymi społecznościami religijnymi. Zapraszamy Cię w podróż przez wieki, aby odkryć bogatą i wielowarstwową historię Alhambry.
Dlaczego Alhambra jest tak ważna?
Wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1984 roku, Alhambra jest najlepiej zachowanym pomnikiem okresu panowania muzułmańskiego na Półwyspie Iberyjskim. Jak wyjaśnia uczony Robert Irwin, termin „Alhambra” pochodzi z arabskiego i oznacza „Czerwona”. Nazwa ta nawiązuje do charakterystycznego koloru murów kompleksu. Alhambra była i pozostaje ikonicznym symbolem dynastii Nasrydów w Granadzie i islamskiej Hiszpanii. Jest również, jak podkreślają historycy, arcydziełem architektury i bogatym połączeniem różnorodnych wpływów kulturowych ze świata muzułmańskiego i Hiszpanii.
Zbudowana na wzgórzu, wysoko nad Granadą, Alhambra początkowo służyła jako cytadela. Później stała się częściowo twierdzą, częściowo kompleksem pałacowym dla muzułmańskiej dynastii Nasrydów, która rządziła Granadą od początku XIII wieku do 1492 roku. Dworscy poeci Nasrydów opisywali ją jako „perłę osadzoną w szmaragdach”. Ta perła stała się koronnym symbolem chrześcijańskiego zwycięstwa w Rekonkwiscie Hiszpanii spod panowania muzułmanów w 1492 roku.
Początki Alhambry: od 711 do 1212 roku
Historia Alhambry zaczyna się wieki przed jej rozkwitem, który przypadał na okres między połową XIII a późnym XIV wiekiem. Jej korzenie sięgają przybycia pierwszej armii muzułmańskiej do Hiszpanii w 711 roku. Ta inwazja z Afryki Północnej zapoczątkowała około 800 lat interakcji i panowania muzułmanów na Półwyspie Iberyjskim (dzisiejsza Hiszpania i Portugalia).
Muzułmanie z średniowiecznej i wczesnonowożytnej Hiszpanii, znani jako Andalusyjczycy lub Maurowie, nie stanowili jednolitej grupy. Wielu z nich było konwertytami z Półwyspu Iberyjskiego. Kolejne dynastie muzułmańskie rządziły rozległymi obszarami Hiszpanii (w języku arabskim zwanej Al-Andalus), przekształcając Kordobę, Sewillę i Granadę w imponujące centra handlowe, kulturalne i intelektualne.
Alhambra stoi na miejscu wcześniejszych fortyfikacji zbudowanych przez władców muzułmańskich już w późnych latach 800. Fortyfikacje te wzniesiono na wcześniejszych, starożytnych rzymskich umocnieniach w Granadzie. W XI wieku berberyjska dynastia Zirydów odnowiła mury. Jednak Alhambra zyskała swoje słynne cechy architektoniczne i artystyczne dopiero w XIV wieku, za panowania Nasrydów.
Dynastia Nasrydów i budowa Alhambry (1212-1391)
W XIII wieku, pośród zawiłych walk i sukcesji dynastii muzułmańskich na Półwyspie Iberyjskim, tylko dynastia Nasrydów z Granady utrzymała się przy władzy. Ci ostatni muzułmańscy władcy nadzorowali budowę Alhambry między połową XIII a późnym XIV wiekiem. Potrzebując symbolu swojej władzy, kolejni władcy Nasrydów zwrócili się ku Alhambrze. Z czasem suwereni Nasrydów przekształcili Alhambrę w miasto nad miastem Granadą, z imponującym dworem królewskim, obroną wojskową, meczetami i łaźniami publicznymi.
Wznosząca się nad Granadą ze wzgórza Sabika, Alhambra pierwotnie służyła jako cytadela. Po dojściu do władzy na początku XIII wieku, sułtan Nasrydów Muhammad I rozpoczął renowację Alhambry. Jednak to za panowania Jusufa I (1333-1354) i Muhammada V (1354-1359, 1362-1391) Alhambra zyskała swój charakterystyczny splendor. Monumentalna „Brama Sprawiedliwości” Jusufa I stoi do dziś. Jego syn, Muhammad V, zastąpił znaczną część pierwotnej sali tronowej i kwater królewskich.
Za Muhammada V zbudowano dwa połączone kompleksy: Pałac Comares i Dziedziniec Lwów, które stanowią serce Alhambry. Ten ostatni wydaje się być połączeniem madrasy (islamskiej szkoły teologicznej), klasztoru dla sufich i przyszłego mauzoleum dla władcy. W budowie Alhambry pracowało wielu różnych robotników, rzemieślników i artystów. Wykorzystano innowacyjne techniki odlewania gipsu, tworząc bogato zdobione wnętrza, złożone wzory geometryczne, żywe płytki ceramiczne i misternie rzeźbione drewno.
Alhambra w schyłkowym okresie panowania muzułmańskiego (1391-1491)
Wnętrza Alhambry zdobiły nie tylko elementy islamskie. Artyści chrześcijańscy z Kastylii dodali malowidła o tematyce rycerskiej i myśliwskiej. Inne obszary zawierały inskrypcje z wersetami Koranu. Wnętrza zdobiły również wiersze dworskich poetów Ibn al-Khatiba i Ibn Zamraka, napisane specjalnie dla Alhambry. Alhambra łączyła różnorodne elementy artystyczne i odzwierciedlała kreatywną współpracę między różnymi społecznościami w islamskiej Hiszpanii.
Imponujące sale recepcyjne przeplatały się z bogato zdobionymi fontannami i balkonami z widokiem na Granadę i góry Sierra Nevada. Poeta Ibn Zamrak pisał o wzgórzu Sabika: „korona na czole Granady, a Alhambra (niech Bóg ją strzeże!), rubin na szczycie tej korony”. Jednak władcy Nasrydów stawali w obliczu poważnych wyzwań ze strony rosnących w siłę władców chrześcijańskich na Półwyspie Iberyjskim. Rekonkwista, czyli ponowny podbój Hiszpanii przez chrześcijan, nasiliła się w XIV i XV wieku.
Rekonkwista i Alhambra w czasach nowożytnych (1491-1815)
Zjednoczeni monarchowie katoliccy Ferdynand i Izabela rozpoczęli decydujący atak na Granadę w 1491 roku. Nie mogąc powstrzymać najeźdźców, władca Nasrydów Muhammad XII postanowił się poddać. W nocy z 1 na 2 stycznia 1492 roku Muhammad XII zaprosił chrześcijańskie wojska kastylijskie do Alhambry. Oficjalna kapitulacja Granady i Alhambry nastąpiła 2 stycznia 1492 roku. Upadek Granady i Alhambry oznaczał koniec panowania islamskiego w Hiszpanii, ale nie zakończył obecności muzułmanów na Półwyspie Iberyjskim. Mniejszości muzułmańskie (zwane Moriskami) pozostały w Hiszpanii do XVII wieku.
Alhambra przeszła kilka zmian po upadku dynastii Nasrydów. Cesarz rzymski Karol V zbudował w 1527 roku pałac i kaplicę w murach Alhambry. Niestety, zmiany w wyglądzie Alhambry w późniejszych wiekach wiązały się również z zniszczeniami wojennymi. Alhambra ucierpiała podczas wojen napoleońskich (1803-1815). W ogólnym ujęciu Alhambra popadła w zapomnienie i zaniedbanie.
Alhambra od XIX wieku do współczesności (1815-obecnie)
W XIX wieku Alhambra zyskała nowego orędownika – amerykańskiego pisarza Washingtona Irvinga. W latach 1828-1829 Irving podróżował po Hiszpanii, a Alhambra urzekła go szczególnie. Zamieszkał nawet w pałacu i napisał książkę „Opowieści z Alhambry”. Książka Irvinga i jego sława pomogły spopularyzować Alhambrę w Europie i USA. W kolejnych dziesięcioleciach rozpoczęły się prace restauracyjne w Alhambrze. Dziś znajduje się tam tablica poświęcona Washingtonowi Irvingowi. To dzięki niemu Alhambra stała się popularną atrakcją turystyczną i ikonicznym skarbem architektury.
Alhambra, symbol bogatej i złożonej historii, przetrwała wieki, stając się mostem między kulturami i epokami. Od muzułmańskiej cytadeli po chrześcijański pałac królewski, od zapomnianego zabytku po światowej sławy atrakcję turystyczną – Alhambra nieustannie fascynuje i inspiruje, przypominając o bogactwie historii i pięknie ludzkiej kreatywności.
Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Alhambra: Symbolika, Historia i Architektura Perły Granady, możesz odwiedzić kategorię HVAC.