Bariery ogniowe i strefy dozorowe w systemach HVAC

Bezpieczeństwo pożarowe budynków to aspekt o fundamentalnym znaczeniu, a systemy HVAC (ogrzewanie, wentylacja, klimatyzacja) odgrywają w nim istotną rolę. Jednym z kluczowych elementów ochrony przeciwpożarowej są bariery ogniowe, które mają za zadanie ograniczenie rozprzestrzeniania się ognia i dymu w przestrzeniach budynku. Równie ważne są strefy dozorowe, które umożliwiają szybkie wykrycie i lokalizację pożaru, co jest kluczowe dla skutecznej akcji gaśniczej i ewakuacji.

Zasady dotyczące barier ogniowych w przestrzeniach międzystropowych

Przestrzenie międzystropowe, często wykorzystywane do prowadzenia instalacji HVAC i elektrycznych, stanowią potencjalną drogę rozprzestrzeniania się ognia. Dlatego istotne jest stosowanie barier ogniowych, które skutecznie oddzielają te przestrzenie i zapobiegają szybkiemu rozprzestrzenianiu się ognia na kolejne strefy budynku.

Zgodnie z przepisami, wewnątrz pustego sufitu, maksymalna odległość bez bariery wnękowej nie powinna przekraczać 20 metrów w dowolnym kierunku. Oznacza to, że co 20 metrów, lub w miejscach strategicznych, takich jak przejścia instalacyjne, powinny być instalowane bariery ogniowe. Bariery te muszą spełniać określone wymagania dotyczące integralności ogniowej i izolacyjności ogniowej.

Minimalne wymagania dla barier wnękowych to zapewnienie 30 minut integralności ogniowej i 15 minut izolacji ogniowej. Integralność ogniowa oznacza zdolność bariery do powstrzymywania płomieni i gorących gazów, natomiast izolacyjność ogniowa odnosi się do zdolności bariery do ograniczenia wzrostu temperatury po stronie nienagrzewanej. Dzięki temu, bariery ogniowe dają cenny czas na ewakuację i interwencję straży pożarnej.

Strefy Dozorowe – Klucz do Szybkiego Wykrywania Pożaru

Strefa dozorowa, inaczej strefa detekcji pożaru, to zdefiniowany obszar w budynku, w którym zainstalowane są czujki pożarowe. Celem podziału budynku na strefy dozorowe jest umożliwienie szybkiej lokalizacji pożaru w momencie jego wykrycia. Dzięki temu służby ratownicze mogą precyzyjnie i szybko dotrzeć do źródła zagrożenia, co znacząco zwiększa efektywność akcji gaśniczej i minimalizuje straty.

Definicja strefy dozorowej ewoluowała na przestrzeni lat, a najnowsze specyfikacje techniczne doprecyzowują jej charakterystykę. Nowa specyfikacja PKN-CEN/TS 54-14:2020-09 wprowadza istotne zmiany w tym zakresie.

Definicja i Charakterystyka Strefy Dozorowej

Zgodnie z normą, strefa dozorowa jest to geograficzna część chronionego obiektu, w której zainstalowano jedną lub więcej czujek i dla których przewidziano wspólną sygnalizację strefową. Starsza definicja podkreślała, że strefa to obszar dozorowany przez grupę urządzeń, z wydzieloną sygnalizacją w centrali sygnalizacji pożarowej.

Podział na strefy dozorowe powinien uwzględniać:

• Wewnętrzny rozkład pomieszczeń: Strefy powinny odzwierciedlać strukturę budynku, uwzględniając podziały ścianami i stropami.
• Widoczność: Ważne jest, aby strefy były zorganizowane w sposób ułatwiający orientację i szybkie dotarcie do miejsca alarmu.
• Przeznaczenie pomieszczeń: Różne typy pomieszczeń (biura, magazyny, hale produkcyjne) mogą wymagać odrębnych stref dozorowych.
• Utrudnienia w poszukiwaniu lub przemieszczaniu się: Długie korytarze, labirynty pomieszczeń, czy duże przestrzenie magazynowe mogą wymagać bardziej szczegółowego podziału na strefy.
• Ustalenia dotyczące stref alarmowych i szczególnych zagrożeń: Obszary o podwyższonym ryzyku pożaru, takie jak serwerownie czy magazyny materiałów łatwopalnych, mogą stanowić odrębne strefy.

Zmiany w Specyfikacjach Stref Dozorowych

Nowa specyfikacja wprowadza zmiany w parametrach stref dozorowych, mające na celu usprawnienie procesu wykrywania i lokalizacji pożaru. Najważniejsze zmiany to:

• Maksymalna powierzchnia strefy: Zwiększono powierzchnię pojedynczej strefy dozorowej z 1600 m² do 2000 m².
• Maksymalna droga wyszukiwania: Wprowadzono pojęcie maksymalnej „drogi wyszukiwania” w strefie, która nie może przekraczać 60 metrów. Jest to odległość, jaką strażacy muszą pokonać od punktu wejścia do strefy, aby dotrzeć do najdalszego punktu.
• Strefa na jednej kondygnacji: Zasadniczo, strefa dozorowa powinna obejmować jedną kondygnację budynku. Wyjątkiem są sytuacje, gdzie strefa obejmuje więcej niż 5 pomieszczeń – w takim przypadku należy odpowiednio oznakować pomieszczenie na urządzeniu sterującym lub wskaźnikami na drzwiach.
• Liczba czujek w strefie: Pojedyncza strefa nie powinna zawierać więcej niż 32 czujki punktowe.
• Powierzchnia użytkowa budynku bez ograniczeń kondygnacji: Dla budynków o całkowitej powierzchni użytkowej do 300 m² nie ogranicza się liczby kondygnacji dla określenia strefy dozorowej.

Te zmiany mają na celu zoptymalizowanie wielkości stref dozorowych, aby z jednej strony zapewnić szybkie wykrycie pożaru, a z drugiej – uniknąć nadmiernego rozdrobnienia stref, co mogłoby utrudnić orientację i zarządzanie systemem sygnalizacji pożarowej.

Czujki Pożarowe – Nowe Wymagania i Technologie

Równie istotne jak podział na strefy dozorowe jest prawidłowy dobór i rozmieszczenie czujek pożarowych. Nowa specyfikacja techniczna wprowadza zmiany w zakresie wysokości instalowania czujek oraz ich promieni działania.

Wysokość Instalowania Czujek

Nowa specyfikacja zakłada, że element detekcyjny czujki pożarowej (termistor czujki ciepła, komora optyczna czujki dymu) powinien znajdować się w odległości 10% wysokości pomieszczenia poniżej sufitu. Jest to zmiana w stosunku do wcześniejszych wytycznych, które często określały stałą odległość.

Ta zmiana wynika z uwzględnienia zjawiska „poduszki podstropowej” – warstwy powietrza o wyższej temperaturze, która może tworzyć się pod stropem, szczególnie w przypadku spalania bezpłomieniowego. Umieszczenie czujek bliżej sufitu, ale z uwzględnieniem 10% wysokości pomieszczenia, ma na celu zapewnienie szybszego i skuteczniejszego wykrywania dymu i ciepła.

Jednocześnie, specyfikacja określa maksymalne odległości czujek poniżej sufitu: 600 mm dla czujek dymu i 150 mm dla czujek ciepła. Wysokość instalowania czujek punktowych dymu została zwiększona do 12 m, a nawet do 16 m, w przypadku pożarów płomieniowych.

Promienie Działania Czujek

Dokonano również zmian w promieniach działania czujek pożarowych. Promień działania dla czujek dymu został zmniejszony z 7,5 m do 6,2 m, a dla czujek ciepła z 5 m do 4,5 m. Te zmiany oznaczają, że w wielu przypadkach konieczne będzie zwiększenie liczby czujek w obiekcie, aby zapewnić odpowiednie pokrycie strefy dozorowej.

Nowa specyfikacja doprecyzowuje również maksymalne odległości między czujkami tego samego typu oraz odległości od ścian i przeszkód. Dla czujek dymu maksymalna odległość między czujkami wynosi 8,8 m, a odległość od ściany lub przeszkody 4,4 m. Dla czujek ciepła te odległości wynoszą odpowiednio 6,4 m i 3,2 m.

Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu

Kolejnym istotnym elementem bezpieczeństwa pożarowego jest przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP). Jego zadaniem jest odcięcie dopływu prądu do wszystkich obwodów w budynku w przypadku pożaru, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru.

Przepisy określają, że PWP należy stosować w strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m³ lub zawierających strefy zagrożone wybuchem.

Lokalizacja PWP budzi czasem kontrowersje. Pojawiają się tezy o konieczności instalowania wyłącznika w złączu lub bezpośrednio za nim, w wydzielonym pożarowo pomieszczeniu. Takie rozwiązanie może jednak generować komplikacje projektowe i wykonawcze, szczególnie w budynkach o dużym zapotrzebowaniu na moc.

Podsumowanie

Bariery ogniowe i strefy dozorowe są nieodzownymi elementami systemów bezpieczeństwa pożarowego w budynkach. Zrozumienie zasad ich projektowania i instalacji, a także znajomość aktualnych przepisów i specyfikacji technicznych, jest kluczowe dla zapewnienia skutecznej ochrony przeciwpożarowej. Nowe specyfikacje techniczne, takie jak PKN-CEN/TS 54-14:2020-09, wprowadzają istotne zmiany, które mają na celu usprawnienie systemów sygnalizacji pożarowej i zwiększenie bezpieczeństwa budynków.

Pytania i Odpowiedzi (FAQ)

1. Co to są bariery ogniowe i jaką rolę pełnią w systemach HVAC?

Bariery ogniowe to elementy konstrukcyjne mające na celu ograniczenie rozprzestrzeniania się ognia i dymu w przestrzeniach budynku, w tym w przestrzeniach międzystropowych wykorzystywanych przez systemy HVAC. Ich rolą jest zapewnienie integralności i izolacyjności ogniowej przez określony czas, dając czas na ewakuację i interwencję służb ratowniczych.

2. Co to jest strefa dozorowa i jakie są jej główne parametry?

Strefa dozorowa to obszar w budynku monitorowany przez system sygnalizacji pożarowej. Główne parametry strefy dozorowej to maksymalna powierzchnia (do 2000 m²), maksymalna droga wyszukiwania (do 60 m), ograniczenie do jednej kondygnacji (z wyjątkami) oraz maksymalna liczba czujek punktowych (do 32).

3. Jakie są nowe wymagania dotyczące rozmieszczenia czujek pożarowych?

Nowe wymagania określają, że element detekcyjny czujki powinien znajdować się w odległości 10% wysokości pomieszczenia poniżej sufitu, z maksymalnymi odległościami 600 mm dla czujek dymu i 150 mm dla czujek ciepła. Zmniejszono również promienie działania czujek dymu i ciepła, co może wymagać zwiększenia ich liczby.

4. Co to jest przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) i kiedy jest wymagany?

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu to urządzenie odcinające dopływ prądu do większości obwodów w budynku w przypadku pożaru. Jest wymagany w strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m³ lub zawierających strefy zagrożone wybuchem.

5. Gdzie mogę znaleźć szczegółowe informacje o aktualnych przepisach i specyfikacjach dotyczących bezpieczeństwa pożarowego?

Szczegółowe informacje można znaleźć w aktualnych przepisach techniczno-budowlanych, normach (np. PN-EN 54), specyfikacjach technicznych (np. PKN-CEN/TS 54-14:2020-09) oraz w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.