04/08/2023
Dostęp do naturalnego światła dziennego i odpowiednie nasłonecznienie pomieszczeń to fundamentalne aspekty komfortu i zdrowia mieszkańców. W Polsce kwestie te regulowane są przez Warunki Techniczne, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Przepisy te, choć kluczowe, bywają niejasne i podlegają różnym interpretacjom. W niniejszym artykule przyjrzymy się bliżej regulacjom dotyczącym oświetlenia dziennego i nasłonecznienia, analizując paragrafy §13, §57 i §60 wspomnianych Warunków Technicznych.
Minimalna powierzchnia okien – Paragraf §57
Paragraf §57 Warunków Technicznych koncentruje się na minimalnej powierzchni okien w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi. Zgodnie z tym przepisem, każde pomieszczenie przeznaczone na pobyt ludzi musi mieć zapewnione oświetlenie dzienne, dostosowane do jego przeznaczenia, kształtu i wielkości. Co to oznacza w praktyce?
Kluczowy jest tutaj stosunek powierzchni okien do powierzchni podłogi. Minimalny stosunek powierzchni okien, liczony w świetle ościeżnic, do powierzchni podłogi wynosi:
- 1:8 – dla pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi (np. pokoje mieszkalne, biura).
- 1:12 – dla innych pomieszczeń, w których oświetlenie dzienne jest wymagane ze względu na przeznaczenie (np. kuchnie, korytarze w budynkach użyteczności publicznej).
Warto podkreślić, że te wartości są minimalne. Projektanci i inwestorzy powinni dążyć do zapewnienia jeszcze lepszego doświetlenia pomieszczeń, szczególnie w kontekście rosnącej świadomości wpływu światła naturalnego na samopoczucie i zdrowie.
Przesłanianie budynków i dostęp do światła dziennego – Paragraf §13
Paragraf §13 reguluje kwestię przesłaniania budynków przez inne obiekty i ma na celu zapewnienie dostępu oświetlenia dziennego do pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi. Przepis ten określa minimalne odległości między budynkami, które mają gwarantować naturalne oświetlenie.
Zgodnie z §13 ust. 1, naturalne oświetlenie uważa się za spełnione, jeżeli:
- Między ramionami kąta 60°, wyznaczonego w płaszczyźnie poziomej, z wierzchołkiem usytuowanym w wewnętrznym licu ściany na osi okna pomieszczenia przesłanianego, nie znajduje się przesłaniająca część tego samego budynku lub inny obiekt przesłaniający w odległości mniejszej niż:
- a) wysokość przesłaniania – dla obiektów przesłaniających o wysokości do 35 m;
- b) 35 m – dla obiektów przesłaniających o wysokości ponad 35 m.
- Zostały zachowane wymagania, o których mowa w § 57 i 60.
Wysokość przesłaniania mierzy się od poziomu dolnej krawędzi najniżej położonych okien budynku przesłanianego do poziomu najwyższej zacieniającej krawędzi obiektu przesłaniającego lub jego przesłaniającej części.
Istnieją pewne wyjątki i dopuszczenia od tych zasad:
- Obiekty wąskie: Dopuszcza się sytuowanie obiektów przesłaniających, takich jak maszty, kominy czy wieże, w odległości nie mniejszej niż 10 m od okna, bez ograniczenia wysokości, pod warunkiem, że ich szerokość przesłaniająca nie przekracza 3 m.
- Zabudowa śródmiejska: W zabudowie śródmiejskiej odległości, o których mowa w punkcie 1, mogą być zmniejszone maksymalnie o połowę.
Interpretacje Paragrafu §13 – Najczęstsze wątpliwości
Interpretacja paragrafu §13 budzi wiele kontrowersji i niejasności. Eksperci z Małopolskiej Okręgowej Izby Architektów RP podjęli się próby wyjaśnienia najczęściej pojawiających się pytań dotyczących tego przepisu. Poniżej przedstawiamy podsumowanie ich opinii:
| Pytanie | Opinia Ekspertów |
|---|---|
| Czy każde pomieszczenie przeznaczone na pobyt ludzi musi posiadać okna spełniające warunek przesłaniania z §13 ust. 1? | Tak, przepis ten dotyczy wszystkich pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi, z wyjątkiem przypadków wskazanych w rozporządzeniu i ewentualnych odstępstw. Nie należy łączyć tego przepisu z §60 dotyczącym nasłonecznienia, który ma węższy zakres. |
| Czy wszystkie okna w danym pomieszczeniu muszą spełniać warunek przesłaniania, czy tylko okna zapewniające minimalną powierzchnię z §57? | Jeżeli część okien zapewnia minimalną powierzchnię określoną w §57, to tylko ta ich część musi spełniać wymagania §13. Pozostałe okna nie muszą już spełniać tych warunków. Przepisy mówią o doświetleniu pomieszczeń, a nie o doświetleniu przez każde okno. |
| Czy płaszczyznę poziomą kąta 60° można obracać, czy musi być symetryczna do osi okna? | Dozwolone jest obracanie osią kąta w taki sposób, aby zapewnić zachowanie minimalnego kąta 60° pomiędzy zewnętrznymi krawędziami otworu okiennego. Nie ma wymogu symetrycznego umieszczenia osi kąta prostopadle do lica ściany. |
| Czy płaszczyznę kąta 60° można przesuwać wzdłuż lica ściany, uwzględniając tylko część okna zapewniającą minimalne oświetlenie? | Nie, wierzchołek kąta 60° musi być usytuowany na osi okna pomieszczenia przesłanianego. Rozwiązanie z przesunięciem wzdłuż lica ściany nie jest zgodne z wymogiem przepisu, jeśli dotyczy jednego okna. Możliwe jest to w przypadku kilku okien, gdzie skrajne okno zapewnia minimalną powierzchnię oświetlenia. |
Minimalne nasłonecznienie mieszkań – Paragraf §60
Paragraf §60 Warunków Technicznych reguluje kwestię minimalnego nasłonecznienia pomieszczeń, szczególnie istotną w kontekście mieszkań i placówek edukacyjnych. Przepis ten określa minimalny czas, w którym promienie słoneczne powinny docierać do pomieszczeń.
Zgodnie z §60 ust. 1, pomieszczenia przeznaczone do zbiorowego przebywania dzieci w żłobkach, przedszkolach, szkołach (z wyjątkiem pracowni specjalistycznych) powinny mieć zapewniony czas nasłonecznienia wynoszący co najmniej 3 godziny w dniach równonocy (21 marca i 21 września) w godzinach 8:00–16:00. Podobny wymóg dotyczy pokoi mieszkalnych, jednak w ich przypadku czas nasłonecznienia powinien wynosić co najmniej 3 godziny w godzinach 7:00–17:00.
Istnieją pewne wyjątki i ułatwienia w tym zakresie:
- Mieszkania wielopokojowe: W mieszkaniach wielopokojowych wymóg nasłonecznienia 3 godzin musi być spełniony przynajmniej dla jednego pokoju.
- Zabudowa śródmiejska: W zabudowie śródmiejskiej dopuszcza się ograniczenie wymaganego czasu nasłonecznienia do 1,5 godziny. W przypadku mieszkań jednopokojowych w zabudowie śródmiejskiej nie określa się wymaganego czasu nasłonecznienia.
Krytyka przepisów dotyczących nasłonecznienia
Przepisy dotyczące minimalnego nasłonecznienia mieszkań w Polsce spotykają się z dużą krytyką. Wielu ekspertów i mieszkańców uważa, że są one zbyt liberalne i nieadekwatne do współczesnych potrzeb. Najczęściej podnoszone zarzuty to:
- Niski standard: Wymagane 3 godziny nasłonecznienia w dniach równonocy to bardzo niski standard. W praktyce oznacza to, że przez większą część roku mieszkania mogą być niedostatecznie doświetlone słonecznie.
- Brak precyzyjnych wytycznych pomiaru: Przepisy nie precyzują sposobu pomiaru nasłonecznienia, ani zakresu oświetlanej powierzchni. To prowadzi do absurdów, gdzie za nasłonecznione może zostać uznane mieszkanie, w którym słońce oświetla jedynie fragment parapetu.
- Luki prawne: Nie jest jasno określone, czy czas nasłonecznienia powinien być sumowany, czy chodzi o nasłonecznienie ciągłe. Te niejasności otwierają pole do nadużyć i interpretacji przepisów na korzyść deweloperów, a nie mieszkańców.
- Przestarzałe regulacje: Obecne przepisy w dużej mierze bazują na regulacjach sprzed 40 lat i nie uwzględniają współczesnych standardów i oczekiwań dotyczących jakości życia.
Jak obliczyć wysokość przesłaniania?
Obliczenie wysokości przesłaniania, o której mowa w §13 ust. 1 pkt 1, jest kluczowe dla określenia minimalnej odległości między budynkami. Wysokość przesłaniania mierzy się w pionie, od poziomu dolnej krawędzi najniżej położonych okien budynku przesłanianego do poziomu najwyższej zacieniającej krawędzi obiektu przesłaniającego lub jego przesłaniającej części.
Kroki do obliczenia wysokości przesłaniania:
- Znajdź dolną krawędź najniżej położonych okien w budynku przesłanianym. Określ jej wysokość nad poziomem terenu.
- Znajdź najwyższą zacieniającą krawędź obiektu przesłaniającego. Określ jej wysokość nad poziomem terenu. Może to być kalenica dachu, attyka, korona drzewa itp.
- Oblicz różnicę wysokości między najwyższą zacieniającą krawędzią obiektu przesłaniającego a dolną krawędzią okien budynku przesłanianego. Ta różnica stanowi wysokość przesłaniania.
Przykład:
Załóżmy, że dolna krawędź okien budynku przesłanianego znajduje się na wysokości 3 metrów nad poziomem terenu. Najwyższa krawędź dachu budynku przesłaniającego znajduje się na wysokości 15 metrów nad poziomem terenu. Wysokość przesłaniania wynosi zatem: 15 m - 3 m = 12 metrów.
Znając wysokość przesłaniania, można określić minimalną odległość między budynkami zgodnie z §13 ust. 1 pkt 1:
- Dla obiektów przesłaniających o wysokości do 35 m: minimalna odległość = wysokość przesłaniania (w naszym przykładzie 12 m).
- Dla obiektów przesłaniających o wysokości ponad 35 m: minimalna odległość = 35 m.
Pamiętajmy, że w zabudowie śródmiejskiej te odległości mogą być zmniejszone o połowę.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
- Jakie są minimalne wymagania dotyczące powierzchni okien w pomieszczeniach mieszkalnych?
- Minimalny stosunek powierzchni okien do powierzchni podłogi w pomieszczeniach mieszkalnych wynosi 1:8.
- Na czym polega zasada przesłaniania budynków?
- Zasada przesłaniania określa minimalne odległości między budynkami, aby zapewnić dostęp światła dziennego. Wyznacza się kąt 60° od okna budynku przesłanianego, w którym nie mogą znajdować się obiekty przesłaniające w określonej odległości.
- Ile wynosi minimalny czas nasłonecznienia mieszkań w Polsce?
- Minimalny czas nasłonecznienia mieszkań wynosi 3 godziny w dniach równonocy (21 marca i 21 września) w godzinach 7:00–17:00. W zabudowie śródmiejskiej ten czas może być skrócony do 1,5 godziny, a dla mieszkań jednopokojowych w zabudowie śródmiejskiej nie ma wymogu nasłonecznienia.
- Jak obliczyć wysokość przesłaniania?
- Wysokość przesłaniania to różnica wysokości między najwyższą zacieniającą krawędzią obiektu przesłaniającego a dolną krawędzią najniżej położonych okien budynku przesłanianego.
- Czy istnieją wyjątki od przepisów dotyczących przesłaniania i nasłonecznienia?
- Tak, istnieją wyjątki dla obiektów wąskich (np. masztów, kominów) oraz dla zabudowy śródmiejskiej, gdzie odległości i wymagania dotyczące nasłonecznienia mogą być mniejsze.
Podsumowanie
Przepisy dotyczące oświetlenia dziennego i nasłonecznienia w budynkach są kluczowe dla zapewnienia komfortowych i zdrowych warunków życia. Zrozumienie Warunków Technicznych, w szczególności paragrafów §13, §57 i §60, jest istotne zarówno dla projektantów i inwestorów, jak i dla samych mieszkańców. Mimo pewnych niejasności i krytyki, regulacje te stanowią podstawę do projektowania budynków z odpowiednim dostępem do naturalnego światła. Warto jednak pamiętać o ich minimalnym charakterze i dążyć do rozwiązań, które w jeszcze większym stopniu będą uwzględniać potrzeby użytkowników w zakresie oświetlenia i nasłonecznienia.
Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Przepisy oświetlenia i nasłonecznienia w budynkach, możesz odwiedzić kategorię HVAC.